Α. ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ
Α1α
1. α
2. β
3. β
Α1β
παρ’ ἣν: ὁδόν
ὑπὲρ ὧν: παραφράγματα
Β1
Ο βασικός εκφραστικός τρόπος, με τον οποίο ο Πλάτωνας παρουσιάζει το θέμα του μύθου είναι η αλληγορία. Η αλληγορία είναι ένας εκφραστικός τρόπος με τον οποίο ο συγγραφέας άλλα λέει και άλλα εννοεί. Πρόκειται, συνεπώς, για συνεχή μεταφορά ή παρομοίωση. Ο Πλάτωνας τη χρησιμοποιεί για να κάνει πιο κατανοητές δύσκολες φιλοσοφικές έννοιες και για να κερδίσει την προσοχή και το ενδιαφέρον του αναγνώστη. Επίσης, ο εκφραστικός αυτός τρόπος τού είναι χρήσιμος, όταν θέλει να θεμελιώσει απόψεις που δεν μπορούν να στηριχτούν με τη διαλεκτική ή για να ενισχύσει τη διαλεκτική. Η αξία της είναι διδακτική και όχι αποδεικτική. Επίσης, η αλληγορία είναι ένας αναλογικός συλλογισμός τον οποίο ο φιλόσοφος χρησιμοποιεί για να δείξει πώς βλέπει τον κόσμο και όχι για να αιτιολογήσει την κατάσταση του κόσμου.
Με το ρήμα «ἀπείκασον» ο Σωκράτης μάς εισάγει στην παρομοίωση ή μεταφορά του σπηλαίου: παρομοιάζει τον κόσμο με σπηλιά και τους ανθρώπους με δεσμώτες «Ἰδὲ γὰρ ἀνθρώπους οἷον ἐν καταγείῳ οἰκήσει σπηλαιώδει». Απεικάζω: Απομιμούμαι, απεικονίζω, παρουσιάζω μέσα από μια παραβολή/σύγκριση. Η χρήση του συγκεκριμένου ρήματος στην αρχή της αφήγησης, που είναι γνωστή ως ο «(πλατωνικός) μύθος του σπηλαίου», σηματοδοτεί την έναρξη ενός λόγου αλληγορικού. Μια αλληγορία συνεπάγεται πως όσα λέγονται έχουν και ένα άλλο επίπεδο σημασιών, πως οι λέξεις, οι έννοιες και οι περιγραφές έχουν πέρα από την κυριολεκτική τους και μια συμβολική σημασία .
Παρουσιάζοντας ο Σωκράτης το θέμα του μύθου συνδέει οργανικά τη δίκαιη πόλη με την παιδεία. Η μεταβολή προς το αγαθό στην πόλη είναι επιτεύξιμη, μόνο αν οι φιλόσοφοι γίνουν άρχοντες ή οι άρχοντες φιλόσοφοι. Με τις λέξεις παιδεία καὶ ἀπαιδευσία ορίζεται μια πρώτη θεματική για τον μύθο του σπηλαίου: ο Πλάτων θα μιλήσει αλληγορικά περί παιδείας (και έλλειψη παιδείας). Στην Πολιτεία γενικότερα η αναφορά στην παιδεία γίνεται πάντα σε σύνδεση με την ηθική διαπαιδαγώγηση των πολιτών γιατί η καλή εκπαίδευση και η ανατροφή, αν διατηρείται, γεννά καλές φύσεις, και πάλι οι χρηστές αυτές φύσεις, όταν λάβουν μια τέτοια ανατροφή, θα γίνουν ακόμη καλύτερες από τις προηγούμενες. Στον μύθο του σπηλαίου, ειδικότερα, η αναφορά στην παιδεία έχει και γνωσιολογικό περιεχόμενο: πώς μπορεί ο άνθρωπος να γνωρίσει την αλήθεια, και μάλιστα το αληθινά υπαρκτό.
Οι δεσμώτες είναι οι άνθρωποι που ζουν μέσα στο σκοτάδι της αμάθειας και θεωρούν ότι οι σκιές είναι τα πραγματικά όντα «ἐν ταύτῃ ἐκ παίδων ὄντας ἐν δεσμοῖς καὶ τὰ σκέλη καὶ τοὺς αὐχένας,», είναι μέσα σ’ ένα σπήλαιο κάτω από τη γη, που έχει την είσοδό του ανοιγμένη προς το φως σ’ όλο το μάκρος της «ἀναπεπταμένην πρὸς τὸ φῶς τὴν εἴσοδον ἐχούσῃ μακρὰν παρὰ πᾶν τὸ σπήλαιον», βρίσκονται μέσα σ’ αυτή από παιδιά αλυσοδεμένοι από τα πόδια και τον αυχένα «ἐκ παίδων ὄντας ἐν δεσμοῖς καὶ τὰ σκέλη καὶ τοὺς αὐχένας,», ώστε να μένουν ακινητοποιημένοι και να κοιτάζουν μόνο προς τα εμπρός χωρίς να μπορούν έτσι αλυσοδεμένοι καθώς είναι, να στρέφουν γύρω το κεφάλι τους «ὥστε μένειν τε αὐτοὺς εἴς τε τὸ πρόσθεν μόνον ὁρᾶν, κύκλῳ δὲ τὰς κεφαλὰς ὑπὸ τοῦ δεσμοῦ ἀδυνάτους περιάγειν»,. Επίσης, ένα φως τους έρχεται από ψηλά κι από μακριά, από μια φωτιά που καίει πίσω τους και έτσι δημιουργούνται οι σκιές.
Β2. Ομοιότητα: στο παράλληλο κείμενο του Τζωρτζ Όργουελ από το έργο «1984» η φιλοσοφία του Κόμματος αρνείται την εγκυρότητα της εμπειρίας αλλά και την ύπαρξη της εξωτερικής πραγματικότητας. Εκεί οι άνθρωποι πιστεύουν ό,τι τους λένε με αποτέλεσμα να εγκλωβίζονται σε μια ψευδή πραγματικότητα. Όμοια και στο διδαγμένο κείμενο του Πλάτωνα, οι δεσμώτες μέσα στο σπήλαιο αποδέχονται ως αληθινές τις σκιές και είναι εγκλωβισμένοι στις αισθησεις τους. Οι αισθήσεις κρατούν τους ανθρώπους δέσμιους στην άγνοια και δεν τους επιτρέπουν να προσεγγίσουν τον νοητό κόσμο των ιδεών.
Διαφορά: στο παράλληλο κείμενο ο Όργουελ αναφέρει την ύπαρξη υλικού (αισθητού) κόσμου που αντιμετωπίζεται ως αληθινός. Από την άλλη, στην πολιτεία ο αισθητός κόσμος, δηλαδή ο κόσμος της σπηλιάς είναι ψεύτικος, απατηλός. Οι αισθήσεις παραπλανούν, ενώ στον Όργουελ οι αισθήσεις αποτελούν πηγή αλήθειας.
Δεν ξεχνάμε παραπομπές στο παράλληλο και αρχαίο κείμενο!
Β3. Οισοφάγο,
φόρος,
φορέματα,
φέρσιμο,
φερέφωνο
Β4. ΛΑΘΟΣ
ΛΑΘΟΣ
ΣΩΣΤΟ
ΣΩΣΤΟ
ΛΑΘΟΣ
Γ. ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ
Γ1 Παρατηρούσε προσεκτικά συχνά τα σχετικά με αυτήν (δηλαδή τον εαυτό της), εξέταζε όμως παράλληλα και αν κάποιος άλλος την έβλεπε, πολλές φορές έριχνε βλέμματα και στη σκιά της ( πρόσεχε και τη σκιά της). Όταν έφτασαν πιο κοντά στον Ηρακλή , εκείνη από τη μία, για την οποία έγινε λόγος προηγουμένως ( η οποία αναφέρθηκε πρώτη), προχωρούσε με τον ίδιο τρόπο ( με το ίδιο βήμα), η άλλη όμως επειδή ήθελε να προλάβει, έτρεξε μπροστά στον Ηρακλή και είπε: << Σε βλέπω, Ηρακλή, ν΄ απορείς ποιο δρόμο να ακολουθήσεις στη ζωή σου. Εάν λοιπόν με κάνεις φίλη, θα σε οδηγήσω στον πιο ευχάριστο και εύκολο δρόμο, και από τα ευχάριστα αφενός κανένα δε θα υπάρξει που δε θα γευτείς και αφετέρου θα ζήσεις (θα περάσεις τη ζωή σου) χωρίς να δοκιμάσεις (βιώσεις, ζήσεις) δυσκολίες.
Γ2. Στο κείμενο του Ξενοφώντα γίνεται αναφορά στην αρετή και την κακία, οι οποίες θέλουν να επηρεάσουν η καθεμιά το δρόμο και τη ζωή του Ηρακλή:
Χαρακτηριστικά Αρετής:
1. Ευπρεπής, κόσμια, αξιοπρεπής στην όψη (τὴν μὲν ἑτέραν εὐπρεπῆ τε ἰδεῖντην )
2. Ευγενής φύσης ( ἐλευθέριον φύσει)
3. Η καθαρότητα στο σώμα της ήταν εμφανής, ο σεβασμός ήταν έκδηλος στα μάτια της ( κεκοσμημένην τὸ μὲν σῶμα καθαρότητι, τὰ δὲ ὄμματα αἰδοῖ)
4. Την χαρακτήριζε η σωφροσύνη ως αρετή, ήταν ντυμένη με λευκό ένδυμα δείγμα αγνότητας και ειλικρίνειας.
(τὸ δὲ σχῆμα σωφροσύνῃ, ἐσθῆτι δὲ λευκῇ)
Αντίθετα η εξωτερική εμφάνιση της Κακίας ήταν:
- Θηλυκή, χυμώδης και μαλθακή (τὴν δ’ ἑτέραν τεθραμμένην μὲν εἰς πολυσαρκίαν τε καὶ ἁπαλότητα,)
- Διέθετε περισσότερη λευκότητα και ερυθρότητα ώστε να δώσει μία ωραιότερη μορφή στην εμφάνισή της ( κεκαλλωπισμένην…φαίνεσθαι).
- Στα μάτια της, τα οποία ήταν ολάνοιχτα, διακρινόταν αλαζονεία. Τα ενδύματά της ήταν πολύ φανταχτερά για να προβάλει περισσότερο την ομορφιά της ( τό δε σχῆμα …διαλάμποι)
Γ3α. γυναῖκας: γυναικός
φύσει: φύσεως
τὸ σῶμα : του σώματος
καθαρότητι: καθαρότητος
Γ3.β.
φάνηθι
μειζόνων
ὀψομένη
ἐπεσκόπει
ἀγάγωμεν
οὐδεμιᾷ
Γ4α
ἰδεῖν: απαρέμφατο αναφοράς στο επίθετο εὐπρεπῆ
τῆς φύσεως: γενική συγκριτική ως ονοματικός ετερόπτωτος στον όρο ὀρθοτέραν
τῷ Ἡρακλεῖ: αντικείμενο του απαρεμφάτου προσδραμεῖν
ἀποροῦντα: κατηγορηματική μετοχή η οποία εξαρτάται από το ρήμα αισθήσεως Ὁρῶ, συνημμένη( αναφέρεται ) στο αντικείμενο σε ( του ρήματος)
φίλην: κατηγορούμενο στο αντικείμενο εμέ μέσω της μετοχής ποιησάμενος
τῶν χαλεπῶν: γενική αντικειμενική ως ονοματικός ετερόπτωτος στο άπειρος
Γ4.β.
<<εἴ τις ἄλλος αὐτὴν θεᾶται >>
Δευτερεύουσα ονοματική πλάγια ερωτηματική πρόταση, εισάγεται με το ερωτηματικό μόριο εἴ , ολικής άγνοιας, μονομελής. Εκφέρεται με οριστική, είναι πρόταση κρίσεως και δηλώνει το πραγματικό. Λειτουργεί ως αντικείμενο στο απαρέμφατο ἐπισκοπεῖν .
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΩΝ: Εύα Μοζοκοπάκη, Μαρία Κοντονή, Ματίνα Τζωρτζάκη