ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ
Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ΄ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β΄)
ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2015 – ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4)
ΚΕΙΜΕΝΟ
Εμείς και οι αρχαίοι χώροι θέασης και ακρόασης
Οι χώροι θέασης και ακρόασης που δημιούργησε η ελληνική αρχαιότητα αποτελούν για πολλούς λόγους μιαν από τις πιο σημαντικές ομάδες μνημείων της πολιτισμικής μας κληρονομιάς.
Πρώτα απ’ όλα, γιατί οι χώροι αυτοί, ως τόποι μαζικής συγκέντρωσης, για θρησκευτικούς, πολιτικούς ή ψυχαγωγικούς σκοπούς, εκφράζουν στην αρχιτεκτονική με τον προφανέστερο τρόπο τη δημοκρατική αντίληψη για τη ζωή και την έντονη αίσθηση κοινότητας που χαρακτήρισε τον αρχαίο βίο. Τα σχετικά αρχιτεκτονικά σχήματα εκείνης της δημιουργίας (θέατρα, βουλευτήρια κλπ.) εξακολουθούν μέχρι σήμερα να εξυπηρετούν ανάλογες δραστηριότητες.
Ένας δεύτερος λόγος για την ιδιαίτερη σημασία αυτών των χώρων είναι ότι το θέαμα και ο λόγος που αναπτυσσόταν μέσα σ’ αυτούς, ιδιαίτερα το ψυχαγωγικό θέαμα, με την πραγματική έννοια της ψυχαγωγίας, της αγωγής της ανθρώπινης ψυχής, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα κοινωνικά πολιτισμικά αγαθά. Από τη γέννηση του δράματος στους χώρους λατρείας της αρχαίας Ελλάδας μέχρι και σήμερα ο λόγος και η δράση που εκτυλίσσεται μέσα σε θεατρικούς χώρους παράγουν πολιτισμό.
Και ένας τρίτος λόγος είναι ότι στο χώρο της Μεσογείου, και ιδιαίτερα στην Ελλάδα, σώζονται σε μεγάλο αριθμό οι χώροι στους οποίους ασκήθηκε από την εποχή της διαμόρφωσής της η θεατρική δημιουργία. Οι χώροι αυτοί, περισσότερο από όσο όλα τα άλλα κατάλοιπα του παρελθόντος, ασκούν στη σύγχρονη κοινωνία αλλά και τη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία, μιαν ιδιαίτερη πρόκληση επαφής του παρόντος με το παρελθόν,επειδή προσφέρονται κατ’ εξοχήν για χρησιμοποίησή τους με την ίδια λειτουργία για την οποία σχεδιάστηκαν. Αυτή η επαφή του παρόντος με το παρελθόν, όχι μόνο των ειδικών αλλά και του ευρύτερου κοινού, είναι μια βασική επιδίωξη της σύγχρονης αρχαιολογίας, η οποία βλέπει τη δικαίωσή της στη βίωση από την κοινωνία του ιστορικού περιεχομένου και του μηνύματος ζωής των μνημείων. Αλλά και από την άλλη πλευρά, η βίωση των μνημείων και η ένταξή τους στη ζωή εξελίσσεται από τάση σε απαίτηση της σύγχρονης κοινωνίας.
Η επιδίωξη της συνάντησης της σύγχρονης δημιουργικότητας και των διαμορφωμένων από το δημιουργικό παρελθόν σχημάτων θεατρικών χώρων, που εξυπηρετεί την παραπάνω απαίτηση, θέτει, βέβαια, προβλήματα, αφού τα αρχαία θέατρα και οι άλλοι χώροι θέασης, όπως τα ωδεία, τα στάδια κλπ., είναι πλέον μνημεία, όλα με μικρότερες ή μεγαλύτερες φθορές και καταπονήσεις. Τα περισσότερα μάλιστα σώζονται αποσπασματικά, μέχρι σημείου αδυναμίας αναβίωσης και εξυπηρέτησης της κατά προορισμόν λειτουργίας τους.
Τα προβλήματα αυτά δεν πρέπει, βέβαια, με κανέναν τρόπο να οδηγούν σε αρνητική τοποθέτηση για τη σύγχρονη χρήση των κατάλληλων για τη δραστηριότητα αυτή μνημείων. Η επαφή του κοινού με τα μνημεία, και ιδιαίτερα στην περίπτωση αυτή η βίωση από το ευρύ κοινό σύγχρονων προβληματισμών και καλλιτεχνικών εκφράσεων μέσα από το ιστορικό περιβάλλον, είναι ο καλύτερος και αποτελεσματικότερος τρόπος προσέγγισης και οικείωσης της πολιτισμικής μας κληρονομιάς. Αλλά είναι, παράλληλα, και ο δραστικότερος τρόπος δημιουργίας στην ευρύτερη κοινωνία συνείδησης εκτίμησης και προστασίας των μνημείων μας.
Η καταγραφή όλων των μνημείων αυτών –των πολύ ή λιγότερο γνωστών, των εντοπισμένων αλλά μη ερευνημένων αλλά και εκείνων των οποίων γνωρίζουμε ακόμη την ύπαρξη μόνο από αρχαίες μαρτυρίες– με όλα τα δεδομένα τους, δηλαδή την ιστορία τους, τα χαρακτηριστικά τους, την κατάστασή τους και τις δυνατότητες χρήσης ή απλής ανάδειξής τους, θα προσφέρει ένα πολύ σημαντικό εργαλείο στη συστηματικότερη διαχείριση αυτού του πλούτου.
Η όσμωση αρχαιολόγων, ανθρώπων του θεάτρου, παραγόντων της τοπικής αυτοδιοίκησης και άλλων διανοητών είναι βέβαιο ότι θα δημιουργήσει ένα πολύ καλό κλίμα για μια κοινή προσπάθεια ισορροπημένης και συνετής προσέγγισης του είδους αυτού των μνημείων.
Η καλλιέργεια, εξάλλου, με διάφορες εκδηλώσεις στο ευρύτερο κοινό της τάσης αυτής απέναντι στα μνημεία θα αποτελέσει ουσιαστική θετική συμβολή, αφενός, στην ολοκληρωμένη προστασία τους (ενεργητική προστασία και από το ευρύ κοινό) και, αφετέρου, στη δημιουργική βίωση των αρχαίων χώρων θέασης.
Β. Λαμπρινουδάκης, «Εμείς και οι αρχαίοι χώροι θέασης και ακρόασης», στον συλλογικό τόμο «Διάζωμα» κίνηση πολιτών για την ανάδειξη των αρχαίων θεάτρων, Εκδόσεις Διάζωμα 2009 (Διασκευή).
A1. Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του κειμένου που σας δόθηκε (100-120 λέξεις)
Μονάδες 25
Β 1. Να επαληθεύσετε ή να διαψεύσετε, σύμφωνα με το κείμενο, τις παρακάτω διαπιστώσεις, γράφοντας σρτο τετράδιό σας, δίπλα στο γράμμα που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση, τη λέξη Σωστό αν η πρόταση είναι σωστή, ή τη λέξη Λάθος, αν η πρόταση είναι λανθασμένη:
α. Ο συγγραφέας συσχετίζει τους αρχαίους θεατρικούς χώρους με τη δημοκρατία .
β . Ο συγγραφέας θεωρεί το αρχαίο θέατρο διασκέδαση και όχι πραγματική ψυχαγωγία.
γ . Κατά το συγγραφέα, δεν θα πρέπει σήμερα να γίνονται θεατρικές παραστάσεις στα αρχαία θέατρα.
δ . Ο συγγραφέας δεν θα συμφωνούσε με τη διοργάνωση σύγχρονων μαθητικών αγώνων ρητορικής σε ένα αρχαίο βουλευτήριο.
ε. Κατά τον συγγραφέα, η χρήσ των αρχαίων θεάτρων σε σύγχρονες εκδηλώσεις μπορεί να συμβάλει στην προστασία και ανάδειξή τους.
Μονάδες 10
Β 2 . α ) Να βρείτε τους τρόπους ανάπτυξης της έβδομης παραγράφου του κειμένου (Η καταγραφή … αυτού του πλούτου) και να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.
Μονάδες 4
β ) α αντικαταστήσετε τις διαρθρωτικές λέξεις -εκφράσεις με άλλες (λέξεις εκφράσεις) που να διατηρούν τη συνοχή του κειμένου:
Πρώτα απ’ όλα (στη δεύτερη παράγραφο)
παράλληλα (στην έκτη παράγραφο)
εξάλλου (στην ένατη παράγραφο)
Μονάδες 6
Β 3 . α) Να γράψετε ένα συνώνυμο για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου:
εκτυλίσσεται, κατάλοιπα, επιδίωξη, προσέγγισης, ολοκληρωμένη.
Μονάδες 5
β) Να γράψετε ένα αντώνυμ0ο για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμε΄νου:
αναπυσσόταν, δράση, ερευνεημένων, γνωρίζουμε, ανάδειξης.
Μονάδες 5
Β 4. α) Να αιτιολογήσετε τη χρήσ της διπλής παύλας στην παρακάτω περίπτωση:
– των πολύ … αρχαίες μαρτυρίες – (στην έβδομη παράγραφο).
Μονάδες 2
β) Ποιο ρηματικό πρόσωπο κυριαρχεί στο κείμενο; Να δικααιολογήστε την επιλογή του συγγραφέα.
Μονάδες 3
Γ 1 . Σε ομολία που θα εκφωνήσετε σε ημερίδα του δήμου σας με θέμα “Προστασία και αξιοποίηση της πολιτισμικής μας κληρονομιάς”, να εκθέσετε τις απόψεις σας (500-600 λέξεις) σχετικά με:
α) τους λόγους για τους οποίους πρέπει το ευρύ κοινό να πλησιάσει και να γνωρίσει τους χώρους και τα μνημέια της πολιτισμικής μας κληρονομιάς και
β) τις δραστηριότητες με τις οποίες οι πολίτες και ειδικότερα οι νέοι θα εξοικειωθούν με αυτά.
Μονάδες 40
Απαντήσεις στο μάθημα της Έκθεσης
Πανελλαδικές Εξετάσεις 2015
Α. Περίληψη
Το κείμενο αναφέρεται στην αξία των αρχαιολογικών μνημείων και στον τρόπο ανάδειξής τους στη σύγχρονη εποχή. Αρχικά, ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι οι χώροι αυτοί υπηρέτησαν έως και σήμερα την ανάγκη συνεύρεσης των ανθρώπων. Συνέβαλαν στη λειτουργία της γνήσιας δημοκρατίας αλλά και της ψυχαγωγίας των πολιτών μέσω της τέχνης του θεάτρου η οποία συνδέει το παρελθόν με το παρόν. Ο συγγραφέας επισημαίνει την προβληματική χρήση και την φθορά όλων αυτών των μνημείων. Ωστόσο εκτιμά ότι θα πρέπει στις μέρες μας ο άνθρωπος να έρχεται σε επαφή με αυτούς τους χώρους ώστε να εξοικειώνεται με τα κληροδοτήματα των προγόνων του. Προτείνει λοιπόν την καταγραφή των χώρων αυτών και τη συνετή χρήση τους από όλους τους φορείς που συνδέονται με αυτά. Στην καθολική προστασία τους, καταλήγει, ότι θα συμβάλλει και η διοργάνωση εκδηλώσεων με τη συμμετοχή της κοινωνίας.
Β1. Α) Σωστό
Β) Λάθος
Γ) Λάθος
Δ) Λάθος
Ε) Σωστό
Β2. Α. ο συγγραφέας χρησιμοποιεί ως τρόπο ανάπτυξης συνδυασμό μεθόδων και συγκεκριμένα:
i. Τη μέθοδο της διαίρεσης
Διαιρετέα έννοια: μνημεία
Διαιρετική βάση: καταγραφή
Μέλη διαίρεσης: -πολύ ή λιγότερο γνωστών
-εντοπισμένων αλλά μη ερευνημένων
– εκείνων των οποίων γνωρίζουμε την ύπαρξη μόνο από αρχαίες μαρτυρίες
ii. Μέθοδος παραδειγμάτων για να παρουσιάσει τα δεδομένα καταγραφής μνημείων: «ιστορία, χαρακτηριστικά, κατάσταση, δυνατότητες χρήσης ή απλής ανάδειξης».
Εναλλακτικά
Αίτιο αποτέλεσμα με αίτια καταγραφή των μνημείων και αποτέλεσμα την προσφορά ενός πολύ σημαντικού εργαλείου.
Β. Πρώτα απ’ όλα : κατ’ αρχάς, αρχικά, κατά πρώτον.
Παράλληλα: ταυτόχρονα, συγχρόνως.
Εξάλλου: άλλωστε.
Β.3. Α. Εκτυλίσσεται: συμβαίνει, διεξάγεται, διαδραματίζεται.
Κατάλοιπα: υπόλοιπα, υπόλειμμα, περίσσευμα, απομεινάρια.
Επιδίωξη: σκοπός, στόχος.
Προσέγγισης: εξέτασης, μελέτη.
Ολοκληρωμένη: πλήρης.
Β. Αναπτυσσόταν: παρήκμαζε, περιοριζόταν, υποβαθμιζόταν.
Δράση: αδράνεια, απραξία.
Ερευνημένων: ανεξερεύνητων, ανεξέταστων.
Γνωρίζουμε: αγνοούμε
Ανάδειξης: απόκρυψης.
Β.4. Α) Η διπλή παύλα χρησιμοποιείται για να διευκρινίσει και να επεξηγήσει τα είδη των μνημείων που χρειάζεται να καταγραφούν «γνωστών, εντοπισμένων αλλά μη ερευνημένων, εκείνα τα οποία γνωρίζουμε μόνο από αρχαίες μαρτυρίες», ώστε να αποφευχθεί η σύγχυση του αναγνώστη.
Β) Κυριαρχεί το γ΄ πρόσωπο «δημιούργησε», «εξελίσσεται». Με την επιλογή αυτή ο συγγραφέας επιδιώκει με αντικειμενικότητα, αμεροληψία ουδετερότητα να παρουσιάσει τους λόγους που τα μνημεία αποτελούν κομμάτι της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Ο συγγραφέας προσπαθεί να αποστασιοποιηθεί από τα πράγματα και να ατα προσεγγίσει στις πραγματικές τους διαστάσεις.
Γ.
Πρόλογος:
Κυρίες και Κύριοι,
Η 18η Μαΐου έχει ανακηρυχθεί ως η παγκόσμια ημέρα μουσείων. Σήμερα λοιπόν γιορτάζουν οι χώροι εκείνοι που διαφυλάσσουν την πολιτιστική κληρονομιά μας που κυοφορούν την τέχνη και τον πολιτισμό μας στο χώρο και το χρόνο. Από αυτή εδώ την αίθουσα του δημοτικού συμβουλίου θα ήθελα κι εγώ με τη σειρά μου να προσθέσω τις σκέψεις ενός εφήβου για την ανάγκη επισκεψιμότητας όλων αυτών των χώρων που αποτελούν τα κληροδοτήματα των προγόνων μας.
Κύριο Μέρος:
Α. Το ευρύ κοινό πρέπει να πλησιάσει και να γνωρίσει όλους αυτούς τους χώρους για τους εξής λόγους:
– Θα γνωρίσει την ιστορία του → πολύτιμος σύμβουλος για να οικοδομήσει το παρόν και να θεμελιώσει το μέλλον χωρίς τα λάθη του παρελθόντος
– Θα διευρύνει τους γνωστικούς του ορίζοντες μέσα από τη γνωριμία με τη λαογραφία, την ηθογραφία, την κουλτούρα των προγόνων του. Θα διαμορφώσει έτσι ένα υγιές εθνικό φρόνημα χωρίς υπερπατριωτικές εξάρσεις και θα κατακτήσει την εθνική αυτογνωσία.
– Θα γνωρίσει την τέχνη των προγόνων του και θα διδαχθεί την αξία του κάλλους, του ωραίου, σε μια εποχή που η πολιτιστική βιομηχανία παράγει υποπροϊόντα τέχνης και κουλτούρας με αποτέλεσμα να συρρικνώνει το αισθητικό μας κριτήριο.
– Θα έχει την ευκαιρία αξιοποιώντας δημιουργικά τον ελεύθερο χρόνο του, να απολαύσει σύγχρονες μορφές τέχνης – θεατρικές παραστάσεις (βλ. προσφορά θεάτρου),εικαστικές δράσεις και άλλες διαδραστικές πολιτιστικές εκδηλώσεις εξευγενίζοντας έτσι την φιλοκαλία του ενώ ταυτόχρονα μπορεί να δημιουργήσει, ν’ αναπτύξει κλίσεις και δεξιότητες. Για τους πνευματικούς δημιουργούς αποτελούν πηγή έμπνευσης.
– Επειδή οι αρχαιολογικοί μας χώροι είναι τρόποι συνεύρεσης και συγχρωτισμού των λαών.Θα έρθει σε επαφή με τις οικουμενικές αξίες της φιλίας, της συνεργασίας, της αλληλεγγύης. Αυτοί οι χώροι δημιουργούν κοινές συγκινήσεις που ενώνουν τις καρδιές των ανθρώπων ανεξάρτητα από το χρώμα της επιδερμίδας τους, την εθνική τους καταγωγή ή οποιαδήποτε άλλη διάκριση.
Μεταβατική παράγραφος:
Πολλοί από σας ίσως αναρωτιέστε κατά πόσο εμείς οι Έλληνες αντιλαμβανόμαστε την αξία αυτών των χώρων τη στιγμή που τα κυρίαρχα πρότυπά μας κάνουν πολλούς από μας να πιστεύουμε ότι είναι χάσιμο χρόνου η επίσκεψή τους.
Β. Δραστηριότητες με τις οποίες οι πολίτες και ειδικότερα οι νέοι θα εξοικειωθούν με αυτά:
Δράσεις Πολιτείας:
~ Η συνεργασία των αρχαιολόγων των πολιτιστικών φορέων του τόπου μας, της τοπικής αυτοδιοίκησης κλπ. αποτελεί προϋπόθεση για τη διαμόρφωση του θεσμικού πλαισίου που θα ορίσει τον τρόπο χρήσης του κάθε μνημειακού χώρου. Κατά περίπτωση λοιπόν ανάλογα με το είδος του μνημείου και πάνω απ’ όλα με σεβασμό στο κληροδότημα οι πολίτες θα μπορούσαν σ’ αυτούς τους χώρους να διοργανώνουν.
~ Υπουργείο Πολιτισμού-πολιτιστικοί φορείς να οργανώνουν ομάδες εκμάθησης και βιωματικής επαφής με μνημειακούς χώρους.
~ Προγράμματα από την τοπική αυτοδιοίκηση «γνώρισε την πόλη σου».
~ Θεατρικές παραστάσεις , αφιερώματα στους τραγικούς και κωμικούς προγόνους μας δίνοντας έτσι την συνέχεια στο χρόνο και τη σύζευξη παρελθόντος παρόντος
– συναυλίες με κλασικό ρεπερτόριο που θα διοργανώνονται στα αρχαία ωδεία κλπ.
Ειδικότερα οι νέοι μέσα από μαθητικές δράσεις και εκπαιδευτικά προγράμματα όπως:
– Ο θεσμός της υιοθεσίας των μνημείων από τους μαθητές.
– Με επισκέψεις στις οποίες θα συνοδεύει ξεναγός ή εκπαιδευτικός με γνώσεις στο συγκεκριμένο μνημειακό χώρο.
– Project με εργασίες όχι μόνο επώνυμων αλλά και ανώνυμων μνημείων της γενέτειρας μας.
– Διοργάνωση ρητορικών αγώνων κατά τα πρότυπα των αρχαίων βουλευτηρίων.
– Στα πλαίσια των προγραμμάτων της αδελφοποίησης των σχολείων τα μνημεία θα μπορούσαν ν’ αποτελέσουν χώρους συνεύρεσης των λαών και των πολιτισμού τους.
– Χρήση του διαδικτύου στη παγκόσμια προβολή των μνημείων από τους μαθητές.
Οι μαθητές θα μπορούσαν να προτείνουν συγκεκριμένες δράσεις που θα τους κάνουν να μην θεωρούν πια την επίσκεψη τέτοιων αρχαιολογικών χώρων μια αδιάφορη εμπειρία ή ακόμα και αφόρητα βαρετή δραστηριότητα.
Επίλογος: Ανακεφαλαίωση και σύνοψη των βασικών ιδεών του θέματος.
Αποφώνηση
Σας ευχαριστώ για τη προσοχή σας
Επιμέλεια Απαντήσεων: Γαλανάκη Μαρία -Σπαντιδάκη Ξενοφούλα
