Ξενοφῶντος Ἀπολογία Σωκράτους 22-23
Ἐρρήθη μέν δῆλον ὅτι τούτων πλείω ὑπό τέ αὐτοῦ καί τῶν συναγορευόντων φίλων αὐτῷ. ἀλλ’ ἐγώ οὐ τά πάντα εἰπεῖν τά ἐκ τῆς δίκης ἐσπούδασα , ἀλλ’ ἤρκεσέ μοι δηλῶσαι ὅτι Σωκράτης τό μέν μήτε περί θεούς ἀσεβῆσαι μήτε περί ἀνθρώπους ἄδικος φανῆναι περί παντός ἐποιεῖτο ∙ τό δέ μή ἀποθανεῖν οὐκ ᾤετο λιπαρητέον εἶναι ἀλλά καί καιρόν ἤδη ἐνόμιζεν ἑαυτῷ τελευτᾶν. ὅτι δέ οὕτως ἐγίγνωσκε, καταδηλότερον ἐγένετο, ἐπειδή καί ἡ δίκη κατεψηφίσθη . πρῶτον μέν γάρ κελευόμενος ὑποτιμᾶσθαι οὔτε αὐτός ὑπετιμήσατο οὔτε τούς φίλους εἴασεν, ἀλλά καί ἔλεγεν ὅτι τό ὑποτιμᾶσθαι ὁμολογοῦντος εἴη ἀδικεῖν. ἔπειτα τῶν ἑταίρων ἐκκλέψαι βουλομένων αὐτόν οὐκ ἐφείπετο ἀλλά καί ἐπισκῶψαι ἐδόκει ἐρόμενος εἰ που εἰδεῖεν τι χωρίον ἔξω τῆς Ἀττικῆς ἔνθα οὐ προσβατόν θανάτῳ.
Λεξιλόγιο :
δῆλον ὅτι : φανερά (επιρρηματικό)
συναγορεύω τινί : υπερασπίζομαι κάποιον
σπουδάζω: (σπουδή) : σπεύδω, επιδιώκω
περί παντός ποιοῦμαι : φροντίζω
λιπαρητέον εἶναι : εκλιπαρώ, παρακαλώ.
καταψηφίζεται ἡ δίκη : βγαίνει καταδικαστική απόφαση.
ὑποτιμῶμαι : προτείνω για τον εαυτό μου μικρότερη ποινή από αυτή που μου επιβάλλεται.
εἴασεν : ἐῶ :αφήνω, επιτρέπω.
ἐφέπομαι τινί : ακολουθώ κάποιον.
ἐπισκῶμαι :ἐπισκώπτω: χλευάζω, αστειεύομαι.
προσβαίνω : πλησιάζω
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ
Ειπώθηκαν φανερά τα περισσότερα από αυτά και από τον ίδιο και από τους φίλους που τον υποστήριξαν . Εγώ όμως δεν επεδίωξα να πω τα πάντα όσον αφορά τη δίκη αλλά μου ήταν αρκετό να φανερώσω ότι ο Σωκράτης φρόντιζε ιδιαίτερα να μην είναι ασεβής στους θεούς και άδικος στους ανθρώπους, . Ως προς το να μην πεθάνει δεν νόμιζε ότι έπρεπε να παρακαλεί (κάποιον) αλλά επιπλέον θεωρούσε ότι ήταν πια ο (κατάλληλος) καιρός για να πεθάνει. Ότι είχε αυτή τη γνώμη έγινε ολοφάνερο όταν εκδόθηκε η καταδικαστική απόφαση. Γιατί πρώτα-πρώτα, όταν τον κάλεσαν (προέτρεψαν) να προτείνει κατώτερη ποινή για τον εαυτό του, ούτε ο ίδιος πρότεινε κατώτερη ποινή, ούτε τους φίλους του άφησε (να προτείνουν), αλλά επιπλέον έλεγε ότι η πρόταση κατώτερης ποινής είναι χαρακτηριστικό του ανθρώπου που παραδέχεται ότι αδικεί (είναι ένοχος).Έπειτα, ενώ οι φίλοι του ήθελαν να τον φυγαδεύσουν, δεν τους ακολούθησε, αλλά φαινόταν ότι τους ειρωνευόταν αφού τους ρωτούσε αν ξέρουν κάποιο μέρος έξω από την Αττική, όπου δεν θα μπορούσε να πατήσει ο θάνατος.
Πλάτωνος – Απολογία Σωκράτη – Επίλογος
τά τε γὰρ ἄλλα εὐδαιμονέστεροί εἰσιν οἱ ἐκεῖ τῶν ἐνθάδε, καὶ ἤδη τὸν λοιπὸν χρόνον ἀθάνατοί εἰσιν, εἴπερ γε τὰ λεγόμενα ἀληθῆ. ἀλλὰ καὶ ὑμᾶς χρή, ὦ ἄνδρες δικασταί, εὐέλπιδας εἶναι πρὸς τὸν θάνατον, καὶ ἕν τι τοῦτο διανοεῖσθαι ἀληθές, ὅτι [41d] οὐκ ἔστιν ἀνδρὶ ἀγαθῷ κακὸν οὐδὲν οὔτε ζῶντι οὔτε τελευτήσαντι, οὐδὲ ἀμελεῖται ὑπὸ θεῶν τὰ τούτου πράγματα· οὐδὲ τὰ ἐμὰ νῦν ἀπὸ τοῦ αὐτομάτου γέγονεν, ἀλλά μοι δῆλόν ἐστι τοῦτο, ὅτι ἤδη τεθνάναι καὶ ἀπηλλάχθαι πραγμάτων βέλτιον ἦν μοι. διὰ τοῦτο καὶ ἐμὲ οὐδαμοῦ ἀπέτρεψεν τὸ σημεῖον, καὶ ἔγωγε τοῖς καταψηφισαμένοις μου καὶ τοῖς κατηγόροις οὐ πάνυ χαλεπαίνω. καίτοι οὐ ταύτῃ τῇ διανοίᾳ κατεψηφίζοντό μου καὶ κατηγόρουν, ἀλλ᾽ οἰόμενοι βλάπτειν· [41e] τοῦτο αὐτοῖς ἄξιον μέμφεσθαι. τοσόνδε μέντοι αὐτῶν δέομαι· τοὺς ὑεῖς μου, ἐπειδὰν ἡβήσωσι, τιμωρήσασθε, ὦ ἄνδρες, ταὐτὰ ταῦτα λυποῦντες ἅπερ ἐγὼ ὑμᾶς ἐλύπουν, ἐὰν ὑμῖν δοκῶσιν ἢ χρημάτων ἢ ἄλλου του πρότερον ἐπιμελεῖσθαι ἢ ἀρετῆς, καὶ ἐὰν δοκῶσί τι εἶναι μηδὲν ὄντες, ὀνειδίζετε αὐτοῖς ὥσπερ ἐγὼ ὑμῖν, ὅτι οὐκ ἐπιμελοῦνται ὧν δεῖ, καὶ οἴονταί τι εἶναι ὄντες οὐδενὸς ἄξιοι. καὶ ἐὰν [42a] ταῦτα ποιῆτε, δίκαια πεπονθὼς ἐγὼ ἔσομαι ὑφ᾽ ὑμῶν αὐτός τε καὶ οἱ ὑεῖς. ἀλλὰ γὰρ ἤδη ὥρα ἀπιέναι, ἐμοὶ μὲν ἀποθανουμένῳ, ὑμῖν δὲ βιωσομένοις· ὁπότεροι δὲ ἡμῶν ἔρχονται ἐπὶ ἄμεινον πρᾶγμα, ἄδηλον παντὶ πλὴν ἢ τῷ θεῷ.
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ
Εκείνοι, είναι και για πολλά άλλα πιο ευτυχισμένοι απ’ τους εδώ, για το λόγο ακόμα ότι τον υπόλοιπο χρόνο μένουν αθάνατοι, αν φυσικά όσα λέγονται είναι αλήθεια. Αλλά κι εσείς πρέπει, άνδρες δικαστές, να σκέφτεστε με ελπίδα τον θάνατο και να καταλάβετε ότι η αλήθεια είναι μόνο μία: Ότι δεν υπάρχει για τον καλόν άνθρωπο κανένα κακό, ούτε όταν ζει ούτε όταν πεθάνει, και ότι δεν αμελούν οι θεοί να φροντίζουν για τις υποθέσεις του. Και ούτε τα δικά μου τώρα συνέβησαν από μόνα τους, αλλά μου είναι φανερό ότι για μένα πια το να πεθάνω και το να απαλλαγώ από τα πράγματα αυτά είναι το καλύτερο. Γι’ αυτό και το σημείο του θεού δεν με απέτρεψε καθόλου, και εγώ σ’ εκείνους που με καταδίκασαν και στους κατηγόρους μου δεν κρατάω καμία κακία. Παρ’ όλο που δεν με καταδίκασαν και δεν με κατηγόρησαν μ’ αυτήν τη σκέψη, αλλά επειδή πίστευαν ότι έτσι θα με έβλαπταν. Για το λόγο αυτό είναι αξιοκατάκριτοι.
Απ’ εκείνους ένα μόνο ζητώ: τους γιους μου, όταν γίνουν έφηβοι, να τους τιμωρήσετε, άνδρες, στεναχωρώντας τους μ’ εκείνα που σας στεναχώρησα κι εγώ, αν σας φανούν ότι νοιάζονται πιο πολύ για τα χρήματα ή για κάποιο άλλο πράγμα απ’ ό,τι για την αρετή. Και αν νομίζουν ότι είναι κάτι ενώ δεν είναι, να τους επικρίνετε, όπως κι εγώ εσάς, που δεν φροντίζουν για εκείνα που πρέπει και που νομίζουν ότι είναι κάτι ενώ δεν αξίζουν. Έτσι να πράξετε, κι ότι πάθω εγώ και οι γιοι μου από εσάς θα το έχω πάθει δίκαια.
Αλλά τώρα πια είναι ώρα να φύγουμε, εγώ για να πεθάνω, κι εσείς για να ζήσετε. Ποιο από τα δύο είναι το καλύτερο, είναι άγνωστο σε μας. Μόνο ο Θεός το γνωρίζει.
Ξενοφών – Απολογία Σωκράτους – Επίλογος – Παράγραφοι 32 – 34
[32] Σωκράτης δὲ διὰ τὸ μεγαλύνειν ἑαυτὸν ἐν τῷ δικαστηρίῳ φθόνον ἐπαγόμενος μᾶλλον καταψηφίσασθαι ἑαυτοῦ ἐποίησε τοὺς δικαστάς. ἐμοὶ μὲν οὖν δοκεῖ θεοφιλοῦς μοίρας τετυχηκέναι: τοῦ μὲν γὰρ βίου τὸ χαλεπώτατον ἀπέλιπε, τῶν δὲ θανάτων τοῦ ῥᾴστου ἔτυχεν.
[33] ἐπεδείξατο δὲ τῆς ψυχῆς τὴν ῥώμην: ἐπεὶ γὰρ ἔγνω τοῦ ἔτι ζῆν τὸ τεθνάναι αὐτῷ κρεῖττον εἶναι, ὥσπερ οὐδὲ πρὸς τἆλλα τἀγαθὰ προσάντης ἦν, οὐδὲ πρὸς τὸν θάνατον ἐμαλακίσατο, ἀλλ᾽ ἱλαρῶς καὶ προσεδέχετο αὐτὸν καὶ ἐπετελέσατο.
[34] ἐγὼ μὲν δὴ κατανοῶν τοῦ ἀνδρὸς τήν τε σοφίαν καὶ τὴν γενναιότητα οὔτε μὴ μεμνῆσθαι δύναμαι αὐτοῦ οὔτε μεμνημένος μὴ οὐκ ἐπαινεῖν. εἰ δέ τις τῶν ἀρετῆς ἐφιεμένων ὠφελιμωτέρῳ τινὶ Σωκράτους συνεγένετο, ἐκεῖνον ἐγὼ τὸν ἄνδρα ἀξιομακαριστότατον νομίζω.
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ
32. Ο Σωκράτης προκαλώντας το φθόνο του δικαστηρίου επειδή περηφανεύτηκε για τον εαυτό του έκανε τους δικαστές κυρίως να τον καταδικάσουν. Φαίνεται όμως σε εμένα ότι έτυχε μιας αγαπητής από τους Θεούς μοίρας διότι τελείωσε το πιο δύσκολο μέρος της ζωής του αφενός μεν, αφετέρου όμως έτυχε του πιο ήπιου – εύκολου) θανάτου.
33. Επέδειξε λοιπόν και τη γενναιότητα της ψυχής του˙ γιατί αντιλήφθηκε ότι είναι προτιμότερος γι αυτόν ο θάνατος από τη ζωή, και όπως ακριβώς δεν ήταν αυθάδης (αλαζών) απέναντι στα υπόλοιπα αγαθά ούτε απέναντι στο θάνατο επέδειξε δειλία, αλλά τον δέχτηκε και τον εκτέλεσε χαρούμενα.
34. Εγώ λοιπόν επειδή κατανοώ (κατανοώντας) τη σοφία του άνδρα και τη γενναιότητα δεν μπορώ να μην τον θυμάμαι ούτε να μην τον επαινώ όταν τον θυμάμαι. Εάν όμως κάποιος από αυτούς που επιθυμούν πολύ την αρετή ήρθε σε επαφή με κάποιον πιο χρήσιμο από τον Σωκράτη εγώ εκείνον τον θεωρώ άνδρα πολύ αξιομακάριστο.
ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΣΗΜΕΙΩΣΕΩΝ:
ΜΑΖΟΚΟΠΑΚΗ ΕΥΑ
