ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 –ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ
Συντακτικό
1. Ενεργητική – Παθητική Σύνταξη
i. Σωκράτης ἐδίδαξε ἡμᾶς τὴν σοφίαν
- Ἡμεῖς ἐδιδάχθημεν τὴν σοφίαν ὑπὸ Σωκράτους
ii. Οἱ .ανδρες θαυμασθήσονται τῆς ἀρετῆς ὑφ’ ὑμῶν
- Ὑμεῖς θαυμάσεσθε τοὺς ἀνδρας τῆς ἀρετῆς
2. Ρηματικά επίθετα σε –τεος
i. Πρακτέον έστὶν ἅπασι τὰ δέοντα
- Δεῖ πράττειν ἅπαντας τὰ δέοντα
ii. Αἱ πόλεις εὐεργετητέαι ἦσαν ἡμῖν
- Ἔδει εὐεργετηθῆναι τὰς πόλεις ὑφ’ ἡμῶν
σε -τος
i. Βιωτὸν σοι ἔσται εὖ
- Ἄξιον ἔσται σοι (σε) ζῆν εὖ.
ii. Οἱ νόμοι θαυμαστοὶ ἦσαν τοῖς νέοις
- Οἱ νόμοι άξιοι ἦσαν θαυμασθῆναι ὑπὸ τῶν νέων
3. Ανάλυση Μετοχής (Κατηγορηματικές, Χρονικές, Αιτιολογικές)
• Αρκτικός χρόνος: εισαγωγή +οριστική του ίδιου χρόνου της μετοχής
• Ιστορικός χρόνος: εισαγωγή +ευκτική ίδιου χρόνου της μετοχής ή οριστική ιστορικού χρόνου
Παράδειγμα:
Θαυμάζοντες… φεύγουσι (αρκτικός χρόνος) -> ἐπειδὴ θαυμάζουσι
Ἀκούσαντες … ἔλεγον (ιστορικός χρόνος) -> ἐπεὶ ἀκούσαιεν/ ἤκουσαν
ΠΡΟΣΟΧΗ:
Τελικές: ἵνα +υποτακτική Αορίστου < Αρκτικός Χρόνος
ἵνα +ευκτική Αορίστου < Ιστορικός Χρόνος
Επιθετικές: οριστική ίδιου χρόνου < Αρκτικού Χρόνου
οριστική ιστορικού χρόνου < Ιστορικού Χρόνου
Υποθετικές: ἐάν +υποτακτική < Μέλλοντας ή Μελλοντική έκφραση
Εἰ +οριστική ιστορικού χρόνου < δυνητική οριστική
Εἰ +ευκτική < δυνητική ευκτική
Προσοχή: δυνητικό απαρέμφατο:
1. από αρκτικό χρόνο =δυνητική ευκτική
2. από ιστορικό χρόνο =δυνητική οριστική
- Οι εναντιωματικές μετοχές όπως και οι υποθετικές, αλλά με εισαγωγή εἰ καὶ, ἐὰν καὶ
- Όλες οι δυνητικές μετοχές αναλύονται με δυνητική ευκτική αν εξαρτώνται από αρκτικό χρόνο και με δυνητική οριστική αν εξαρτώνται από ιστορικό χρόνο.
4. Σύμπτυξη πρότασης σε μετοχή:
o Ὅτε οἱ ἄνδρες ἦλθον, ἐκέλευσαν -> Οἱ ἄνδρες ἐλθόντες, ἐκέλευσαν.
o Ἐάν ἡμεῖς πολεμήσωμεν, οἱ Θηβαῖοι νικήσουσι ->Ἡμῶν πολεμησάντων, οἱ Θηβαῖοι νικήσουσι.
o Η Κατηγορηματική μετοχή τρέπεται πάντα σε αιτιατική.
o Γιγνώσκει ὅτι ἐγὼ διῆγον ἂν εὖ -> Γιγνώσκει ἐμὲ διάγοντα ἂν εὖ.
o Η Τελική πρόταση γίνεται τελική μετοχή σε Μέλλοντα
o Ἦλθε ἵνα βοηθήσῃ ἡμᾶς -> Ἦλθε βοηθήσων ἡμᾶς
5. Πλάγιος Λόγος: Αρκτικός χρόνος: Αλλάζουμε μόνο πρόσωπα συνήθως ως εξής:
- Το α’ -> γ’
- Το β’ -> α’
- Το γ’ -> γ’
Ιστορικός χρόνος: Αλλάζουμε πρόσωπα & εγκλίσεις:
o Εγκλίσεις: οριστική & Υποτακτική
- Ευκτική του Πλαγίου λόγου
Παράδειγμα:
Ἡμεῖς προσήλθομεν:
- Λέγει ὅτι οὗτοι προσῆλθον
- Ἔλεγε ὅτι οὗτοι προσέλθοιεν
Προσοχή! Φημὶ & Δοξαστικά ρήματα : Η κύρια πρόταση απαρέμφατο –
ΜΟΝΟ Η ΚΥΡΙΑ
Υποθετικοί Λόγοι: Το μη πραγματικό δεν αλλάζει στην υπόθεση μετά
από ιστορικό χρόνο.
Παράδειγμα: Εἰ ἔπραττον… ταῦτα, ἐγένοντο ἄν…
- Ἔλεγεν ὅτι εἰ ἔπραττον ταῦτα, ἐγένοντο ἂν
ΠΡΟΣΟΧΗ: Αν η κύρια πρόταση είναι επιθυμίας -> τελικό το απαρέμφατο: εἴθε γένοιτο ἄν ὅσα ἐθέλετε → Ἔλεγε γενέσθαι ἄν ὅσα ἐθέλοιμεν
6. Ευθύς Λόγος
Ειδική πρόταση
Ειδικό απαρέμφατο
Κατηγορηματική μετοχή
Όλα τα παραπάνω -> Κύρια Πρόταση Κρίσεως
Φημὶ σὲ ἐλθεῖν -> Σὺ ἦλθες
Γιγνώσκει τοὺς Θηβαίους λέγοντας -> Οἱ Θηβαῖοι λέγουσι
Τελικό Απαρέμφατο -> Προστακτική: Ἐκέλευσε ἡμᾶς ἐλθεῖν -> Ἔλθετε
Ευχετική Ευκτική: Ηὔχετο σὲ πράττειν -> εἴθε σὺ πράττεις!
Πλάγια Ερωτηματική-> Ευθεία Ερώτηση: Ἠρώτα πῶς εἶμεν ->Πῶς ἐστέ, ἦτε;
Πρόσωπα:Το α’ ενικό γίνεται β’
- Ἔλεγε ὅτι ἐγὼ ἔπραττον … -> Σὺ ἔπραττες
7. Υποθετικοί λόγοι: Υπόθεση Απόδοση
εἰ +οριστική -> Κάθε έγκλιση : Πραγματικό
εἰ +οριστική ιστορικού χρόνου ->Δυνητική Οριστική: Μη Πραγματικό
εἰ +ευκτική -> Δυνητική Ευκτική: Απλή Σκέψη του Λέγοντος
εἰ +ευκτική -> Ιστορικός χρόνος: Αορίστα Επαναλαμβανόμενο στο Παρελθόν
ἐὰν, ἂν, ἢν +υποτακτική -> Μέλλοντας ή Μελλοντική Έκφραση: Προσδοκώμενο
ἐὰν, ἂν, ἢν +υποτακτική -> Ενεστώτας ή Ενεστωτική Έκφραση: Αόριστα Επαναλαμβανόμενο σε Παρόν ή Μέλλον
ΠΡΟΣΟΧΗ: Λανθάνοντες υποθετικοί λόγοι:
1. Υποθετικές μετοχές
2. Χρονικοϋποθετικές προτάσεις
3. Εναντιωματικές μετοχές
4. Εναντιωματικές προτάσεις
8. Ισοδύναμες συντακτικά εκφράσεις: Ειδικό Απαρέμφατο:
- Ειδική Πρόταση
- Κατηγορηματική Μετοχή
Τελικό Απαρέμφατο:
- Τελική πρόταση
Χρονική Πρόταση:
- Χρονική Μετοχή
π.χ. Λέγει ὅτι ἡμεῖς ἤλθομεν
Λέγει ἡμᾶς ἐλθεῖν
Λέγει ἡμᾶς ἐλθόντας
9. Μετοχές : Ενεστώτα: Τροπικές, Μέλλοντα: Τελικές
Δίπλα σε Μέλλοντα, Δυνητικές Εγκλίσεις: Υποθετικές
Μετοχές δοξαστικών ρημάτων, ψυχικού πάθους, ἅτε, οἷον, οἷα, ὡς, ὥσπερ: Αιτιολογικές
Αορίστου, δίπλα σε χρονικά επιρρήματα: Χρονικές
Από Αισθητικά, γνωστικά,… κατηγορηματική μετοχή
Καὶ, καίτοι, καίπερ,… ὅμως, ἀλλ’ οὖν: εναντιωματική μετοχή
Με άρθρο: επιθετικές
10. Επιρρηματική προσδιορισμοί: Επιρρήματα, εμπρόθετοι προσδιορισμοί, επιρρηματικές μετοχές, δευτερεύουσες προτάσεις, πλάγιες πτώσεις ως επιρρήματα, επιρρηματικό κατηγορούμενο, Απαρέμφατο σκοπού
- Πως δηλώνεται το αναγκαστικό αίτιο, ο χρόνος, κλπ.
11. Σύνδεση: Παρατακτική: Συμπλεκτική: καὶ, τὲ, οὔτε, μήτε, οὐδὲ, μηδέ
Αντιθετική: μὲν, δὲ, αλλὰ…
Διαζευκτική: ἢ, εἴτε… εἴτε…
Συμπερασματική: δὴ, οὖν, τοίνυν…
Αιτιολογική: …. Γὰρ…
Υποτακτική: Δευτερεύουσες προτάσεις
12. Συντακτική αναγνώριση όρων
13. Αναγνώριση πρότασης: Κύριας ή δευτερεύουσας
14) Δευτερεύουσες προτάσεις
– Ονοματικές:
o Ειδικές: ὅτι, ὡς
o Ενδοιαστικές: μὴ, μὴ οὐ
o Πλάγιες ερωτηματικές: Αναφορικές αντωνυμίες –Αναφορικά επιρρήματα –Ερωτηματικές αντωνυμίες, ερωτηματικά επιρρήματα
o Ορισμένες Αναφορικές: Αναφορικές αντωνυμίες –Αναφορικά επιρρήματα
– Επιρρηματικές:
o Τελικές: ἵνα -ὅπως, ὡς
o Συμπερασματικές: ὥστε, ὡς
o Εναντιωματικές: εἰ καὶ/ καὶ εἰ/ κἄν
o Χρονικές –Χρονικοϋποθετικές: ὅτε, ὁπὸταν, ἐπειδάν
o Αιτιολογικές: διότι, ὅτι, ὥς, ἐπειδὴ…
o Αναφορικές: Αναφορικές αντωνυμίες –Αναφορικά επιρρήματα
15) Το υποκείμενο του ρήματος: ονομαστική, εκτός:
Απρόσωπο ρήμα: Υποκείμενο: Απαρέμφατο
16) Τα συνδετικά ρήματα δέχονται Κατηγορούμενο υποκειμένου –
i. Ρήματα κίνησης: Επιρρηματικό κατηγορούμενο
ii. Ρήματα αύξησης: Προληπτικό κατηγορούμενο
iii. Συγκεκριμένες κατηγορίες συνδετικών: Κατηγορούμενο Αντικειμένοου
17) Το αντικείμενο βρίσκεται σε πλάγιες πτώσεις ή είναι απαρέμφατο (συνήθως)
18) Ομοιόπτωτοι προσδιορισμοί: Παράθεση, Επεξήγηση, Επιθετικός, Κατηγορηματικός προσδιορισμός
19) Ετερόπτωτοι προσδιορισμοί: Γενική (13 είδη)
Δοτική (2 είδη)
Αιτιατική (1 είδος)
20) Δοτική Προσωπική: Απλή: Απρόσωπα ρήματα
Κτητική: εἰμὶ, γίγνομαι, ὑπάρχω
Κρίνοντος: Δοξαστικά
Ηθική: (συναισθήματα)
Χαριστική ή Αντιχαριστική
Ενεργούντος προσώπου (παθητικά ρήματα –ρηματικά επίθετα σε –τεος)
21) Β΄ όρος σύγκρισης:
- Γενική συγκριτική→ ἤ και ομοιοπτώτως με τον α’ όρο σύγκρισης → ἤ και ομοιοτρόπως με τον α΄ όρο σύγκρισης…→Μετατροπή: Ἐσμὲν ἀμείνοντες τούτων… Το τρέπουμε:
- ἤ και ομοιοπτώτως με τον α’ όρο σύγκρισης → Ἐσμὲν ἀμείνοντες ἤ καὶ οὗτοι
22) Έλξη του αναφορικού (γενική & δοτική συνήθως):
- Συμβουλεύω οἷς ἀφικνοῦνται →Μετατροπή: Συμβουλεύω οὕς ἀφικνοῦνται.
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ
Απογυμνώνουμε την περίοδο από τα περιττά, π.χ.:
Ἐὰν αὖθις τῇ ὑστεραίᾳ ἅπαντες ἡμεῖς οἱ λέγοντες ἀφικνώμεθα, διὰ ταῦτα ἐπετυγχάνομεν ἂν ἐνταῦθα τὸ πρέπον….
- Ἐὰν ἡμεῖς ἀφικνώμεθα, ἐπετυγχάνομεν ἂν τὸ πρέπον….
1) Βασικά ρήματα:
- Δοκῶ: νομίζω, φαίνομα
- ἡγοῦμαι: νομίζω
- βούλομαι: επιθυμώ
- βουλεύομαι: σκέφτομαι, αποφασίζω
- δέομαι: παρακαλώ
- Ἀξιῶ: έχω την αξίωση
- Δύναμαι: μπορώ
- ἐπίσταμαι, οῑδα: γνωρίζω
- φημί: υποστηρίζω
- ἄγω: οδηγώ
- διάγω: ζω
- χρὴ, πρέπει, προσήκει, δεῖ: πρέπει
- ἀφικνοῦμαι: φθάνω
- ἥκω: έχω έρθει
- πέμπω: στέλνω
- εἰμὶ, γίγνομαι: είμαι
- δίκην λαμβάνω: τιμωρώ
- δίκην δίδωμι: τιμωρούμαι
- ἐγκαλῶ: καταγγέλλω
- ἐπιτιμῶ: κατηγορώ
- λόγον ποιοῦμαι: μιλώ
- μάλιστα: κατεξοχήν
- αἱ νῆες: τα πλοία
- καὶ γὰρ: και πράγματι
- βαίνω: προχωρώ
- διὰ τοῦτο, διὰ ταῦτα: γι’ αυτό το λόγο
- πυνθάνομαι: πληροφορούμαι, ζητώ να μάθω
- ἐπιλανθάνομαι: λησμονώ
- καὶ μὴν: και όμως
ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ
1) Α’, Β’, Γ’ κλίση ονομάτων: τα παροξύτονα ονόματα κατεβάζουν τον τόνο τους στη γενική και
δοτική ενικού –γενική, δοτική, αιτιατική πληθυντικού
2) Ανώμαλα ουσιαστικά: ναῦς, πρεσβευτὴς, γυνὴ, ὑιὸς, ὕδωρ, χεὶρ, σῖτος,…
3) Επίθετα Β’ κλίσης:
i. ὁ. ἡ ἔνδοξος –τὸ ἔνδοξον
ii. ὁ δίκαιος, ἡ δικαία, τὸ δίκαιον
iii. ὁ φαιδρὸς, ἡ φαιδρὰ, τὸ φαιδρὸν
iv. ὁ, ἡ ἄνους, τὸ ἄνουν
v. ὁ. ἡ ἀγήρως, τὸ ἀγήρων
Επίθετα Γ’ κλίσης:
I. ὁ ὀξὺς, ἡ ὀξεῖα. τὸ ὀξὺ
II. ὁ χαρίεις, -εσσα, -εν
III. ὁ πᾶς,ἡ πᾶσα , τὸ πᾶν
IV. ὁ ἐκὼν, -οῦσα, -ὸν
V. ὁ τάλας, -αινα, -αν
VI. ὁ, ἡ συνήθης, τὸ σύνηθες
VII. ὁ, ἡ εὐγνώμων, τὸ εὔγνωμον
VIII. ὁ, ἡ ἀληθὴς, τὸ ἀληθὲς
IX. ὁ, ἡ ἄδακρυς, τὸ ἄδακρυ
4) Παραθετικά: Ομαλά: νέος, φίλος, ἁπλοῦς, σαφὴς
Ανώμαλα: ἐχθρὸς, αἰσχρὸς, ταχὺς, ράδιος, μικρὸς, κακὸς, καλὸς, ἀγαθὸς, μέγας, πολὺς,….
5) Κλίση μετοχών –Ανώμαλα Επίθετα (μέγας –πολὺς –πρᾶος)
6) Εἰμὶ -λύω –λύομαι
7) Συνηρημένα: τιμῶ -ποιῶ, δηλῶ
Ζῶ, χρῶμαι, δέομαι, πλέω
8) Β’ ομαλοί Αόριστοι: ἔλαβον -ἐλαβόμην
9) Β’ Ανώμαλοι Αόριστοι: ἔγνων -ἐβίων -ἑάλων, ἥλων, ἔβην -ἔφθην, ἔδυν -ἔφυν/ ἐρρύην / ἐγήραν -ἐδραν
10) Τα εις –μι
Δείκνυμι –δίδωμι, τίθημι, ἵημι, ἵστημι
11) Ανώμαλοι παρακείμενοι: πέπραγμαι, γέγραμμαι, πέπεισμαι, ἤγγελμαι, ὤξυμμαι, πέφασμαι
12) Ανώμαλα ρήματα: οἶδα, φημὶ, εἶμι, κεῖμαι…
Σύνοιδα, ἀπόφημι, ἔγκειμαι, διάκειμαι,…
Χρὴ – χρῇ -χρείη –χρεὼν ἔστω,…
ΠΡΟΣΟΧΗ: άλλο χρή, άλλο χρῶμαι
Απαρέμφατο: χρῆναι, Μετοχή: χρεών
13) Συνηρημένοι Μέλλοντες όπως ποιῶ, μένω –μενῶ , κομίζω –κομιῶ
αλλά:
ἐλαύνω -ἐλῶ, ἐξετάζω -ἐξετῶ…. Όπως τιμῶ
Άσιγμοι Αόριστοι: όπως Α’ Αόριστοι
ἀγγέλλω -ἤγγειλα (ἔλυσα)
κρίνω -ἔκρινα
κλίνομαι -ἐκλινάμην (ἐλυσάμην)
14) Παθητικοί Μέλλοντες και Αόριστοι Α’: λυθήσομαι -ἐλύθην
Παθητικοί Μέλλοντες και Αόριστοι Β’: γραφήσομαι -ἔγράφην
Προσοχή στην Προστακτική: λύθητι, γράφηθι
15) ἤν: υποθετικό ενώ ἣν: αναφορικό
ᾖ : υποτακτική του εἰμὶ – ᾗ: αναφορική αντωνυμία
ὃτι: ειδικό αιτιολογικό
ὃ,τι -ὃτι: αναφορικό
εἰ: υποθετικό
εἶ: οριστική του εἰμὶ
16) ἔχω: Παντού ψιλή –στον Μέλλοντα δασεία: ἕξω -ἀπέχω αλλά ἀφέξω
ἵστημι -ἵσταμαι: παντού δασεία αλλά στον αόριστο ψιλή: ἀφίσταμαι αλλά ἀπέστην
ὁρῶ: παντού δασεία αλλά στο Μέλλοντα ψιλή: καθορῶ αλλά κατόψομαι
17) ἴσθι: ΠΡΟΣΟΧΗ άλλοτε προστακτική του εἰμὶ άλλοτε του οἶδα:
ἴσθι ἴσθι
ἔστω ἴστω
… …
18) Δύναμαι -Ἐπίσταμαι: Χαρακτηριστικό «α»: δυναίμην… δύνασθαι
