ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ Δ΄ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ
ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ
Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ΄ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ
ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β΄)
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 17 ΜΑΪΟΥ 2013
ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ
ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΡΕΙΣ (3)
ΚΕΙΜΕΝΟ
Πανανθρώπινο μήνυμα τέχνης
Τη ζωή στη Γη ο άνθρωπος ελάχιστα την σέβεται, η ζωή όμως σε άλλους κόσμους διεγείρει το ενδιαφέρον και τη φαντασία του. Είναι άραγε περιέργεια, κατακτητική διάθεση ή απλώς ένα διανοητικό παιχνίδι; Ίσως όλα μαζί, ταυτόχρονα όμως κι ένα βαθύ αίσθημα μοναξιάς. Άλλωστε τη ζωή του εδώ ο άνθρωπος την έχει καταστήσει πιεστική και ανούσια. Περιμένει λοιπόν ένα χέρι βοηθείας και παρηγοριάς από τους πλανήτες και τα μακρινά άστρα. Ακόμη όμως και αν δεχθούμε με αισιοδοξία ότι η ζωή δεν ανθίζει μόνον στη Γη, αλλά ότι αφθονεί στο Σύμπαν, ένας άλλος καθοριστικός παράγοντας ορθώνεται. Είναι ανάγκη να συνειδητοποιηθεί –όσο και αν αντιτίθεται στις ενδόμυχες επιθυμίες μας– ότι με τη ζωή αυτή η επικοινωνία εμφανίζεται, για το ορατό τουλάχιστον μέλλον, ανέφικτη.
Με τη ζωή λοιπόν στο Σύμπαν είναι αδύνατο να επικοινωνήσουμε, η ζωή όμως γύρω μας ανθίζει. Η ζωή εδώ, σ’ έναν μικρό και πανέμορφο πλανήτη, ανέδειξε ύστερα από σιωπηλές διεργασίες που διήρκεσαν δισεκατομμύρια χρόνια μια θαυμαστή ποικιλία έμβιων όντων. Οι θάλασσες και τα δάση της Γης, τα βουνά και οι πεδιάδες της αποκαλύπτουν κάθε στιγμή τη γοητεία που κρύβουν τα χιλιάδες όμοια ή ανόμοια δημιουργήματα της εξελίξεως. Η ανεμώνη και το δελφίνι, ο αίλουρος αλλά και ο γυπαετός, τα ανθρώπινα όντα στις πολλαπλές φυλετικές τους παραλλαγές, είναι δίπλα μας, συμμέτοχα του ίδιου πλανήτη και του μέλλοντός του.
Αποκαλύπτεται όμως επίσης σε όλη του την τραγική αντίφαση ότι ο άνθρωπος, αυτή η περιούσια κορύφωση της εξελίξεως, έχει διπλή υπόσταση. Από τη μια είναι ικανός για μεγάλες πράξεις, έμαθε με την επιστημονική του γνώση να κατανοεί τον κόσμο αλλά και γέννησε αριστουργήματα στον λόγο και στην τέχνη. Από την άλλη, ο ίδιος ο άνθρωπος σφραγίζει την ιστορική πορεία του με πολέμους και αγριότητες, θεοποιεί τα υλικά αγαθά και συντηρεί την αδικία και τις ανισότητες. Ελάχιστα, τέλος, σέβεται τις πολλαπλές εκφράσεις της ζωής, ενώ η φύση και οι θάλασσες του πλανήτη είναι συχνά τα θύματα των συμφερόντων του. Η υπερφίαλη αυτή στάση του ανθρώπου έχει αλλοιώσει έτσι ένα θαυμαστό περιβάλλον, που ωστόσο υπήρξε και το λίκνο της δικής του υπάρξεως.
Είναι λοιπόν καιρός να κατανοήσει ο άνθρωπος ότι η ζωή αλλού ίσως υπάρχει, αλλά η προσδοκία να την συναντήσει δεν θα πραγματωθεί εύκολα. Η ζωή όμως στη Γη ανθίζει ακόμα και τον περιμένει. Αν όσο είναι ακόμα καιρός τείνει το χέρι του προς τη ζωή αυτή, το φυτικό και ζωικό της θαύμα, τον Άλλο και τους άλλους, ίσως αισθανθεί λίγο πιο άξιος έποικος της Γης.
Έτσι είναι σοφότερο να εξαντλήσουμε τις προσπάθειες για καλύτερη επικοινωνία, εδώ στη Γη. Το περίεργο ωστόσο είναι ότι, όσο η επικοινωνία αυτή πυκνώνει με το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, το διαδίκτυο και τα κινητά τηλέφωνα, τόσο η μοναξιά μας, η ανθρώπινη, μεγαλώνει και η αποξένωση κυριαρχεί. Φαίνεται ότι αυτό που απαιτείται είναι κάτι περισσότερο από την τεχνολογική έκρηξη της εποχής: απαιτείται βαθύτερη παιδεία και ουσιαστικότερες αξίες του πολιτισμού. Οι εφιάλτες, άλλωστε, από τα περιβαλλοντικά προβλήματα πληθαίνουν, και η Γη δεν φαίνεται να αντέχει για καιρό ακόμα την αφροσύνη μας.
Σημασία επομένως δεν έχει να συναντηθούμε –αν ποτέ συναντηθούμε– στο πολύ μακρινό μέλλον με κάποια όμοια ή ανόμοια με μας δημιουργήματα της εξελίξεως. Το σπουδαί
ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 3 ΣΕΛΙΔΕΣ
ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ Δ΄ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ
θα ήταν να μπορούμε τότε να υπερηφανευθούμε, σε χιλιάδες ή εκατομμύρια χρόνια, ότι το ανθρώπινο είδος έχει κατακτήσει υψηλά επίπεδα ισότητας και αξιών, και ότι οι πόλεμοι έχουν εκλείψει και ότι η Γη, το λίκνο της ανθρώπινης ζωής, έχει επουλώσει τις πληγές στις θάλασσες, τα δάση ή την ατμόσφαιρά της, και είναι πάλι ένας πανέμορφος πλανήτης. Διάσπαρτα άλλωστε, εδώ ή εκεί, θα βρίσκονται πάντοτε τα επιτεύγματα των σπουδαίων πολιτισμών, που αιώνες τώρα συνοδεύουν τη διαδρομή του ανθρώπου.
Η «εξωγήινη μοναξιά», λοιπόν, δεν φαίνεται ότι θα εγκαταλείψει εύκολα τον άνθρωπο. Η γήινή του ωστόσο μοναξιά, που είναι επικίνδυνη και πιο ανάλγητη, είναι μεγάλη ανάγκη να απαλυνθεί. Τότε θα αναδειχθεί η μοναδικότητα του κάθε ανθρώπου, και η αναζήτηση της εξωγήινης ζωής θα αποκτήσει άλλο περιεχόμενο και νόημα.
Γιώργος Γραμματικάκης, Ένας Αστρολάβος του Ουρανού και της Ζωής.
Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2013. 2η έκδοση (Διασκευή).
A1. Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του κειμένου που σας δόθηκε (100-120 λέξεις).
Μονάδες 25
Β1. Να αναπτύξετε σε μία παράγραφο 100 έως 120 λέξεων το περιεχόμενο του αποσπάσματος που ακολουθεί: «…όσο η επικοινωνία […] πυκνώνει με το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, το διαδίκτυο και τα κινητά τηλέφωνα, τόσο η μοναξιά μας, η ανθρώπινη, μεγαλώνει και η αποξένωση κυριαρχεί».
Μονάδες 10
Β2. α) Να βρείτε τα δομικά στοιχεία της τρίτης παραγράφου του κειμένου: «Αποκαλύπτεται όμως…υπάρξεως».
Μονάδες 3
β) Να βρείτε μέσα στο κείμενο τέσσερα παραδείγματα μεταφορικής χρήσης του λόγου.
Μονάδες 4
Β3. α) Να γράψετε ένα συνώνυμο για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου:
ταυτόχρονα, γέννησε, αισθανθεί, πληθαίνουν, ανάλγητη
Μονάδες 5
β) Να γράψετε ένα αντώνυμο για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου:
ανούσια, εμφανίζεται, ανέφικτη, πυκνώνει, υψηλά
Μονάδες 5
Β4. α) Να αιτιολογήσετε τη χρήση του ερωτηματικού («Είναι άραγε περιέργεια, κατακτητική διάθεση ή απλώς ένα διανοητικό παιχνίδι;») (μονάδες 3), καθώς και της διπλής παύλας («−όσο και αν αντιτίθεται στις ενδόμυχες επιθυμίες μας−») που υπάρχουν στην πρώτη παράγραφο του κειμένου (μονάδες 2).
Μονάδες 5
ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΑΠΟ 3 ΣΕΛΙΔΕΣ
ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ Δ΄ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ
β) Να μετατρέψετε την ενεργητική σύνταξη σε παθητική στο απόσπασμα που ακολουθεί: «Από την άλλη, ο ίδιος ο άνθρωπος σφραγίζει την ιστορική πορεία του με πολέμους και αγριότητες, θεοποιεί τα υλικά αγαθά και συντηρεί την αδικία και τις ανισότητες».
Μονάδες 3
Γ1. Σε άρθρο που πρόκειται να αναρτηθεί στην επίσημη ιστοσελίδα του σχολείου σας να εκθέσετε τις απόψεις σας σχετικά με:
α) τις επιπτώσεις που έχει προκαλέσει η έλλειψη σεβασμού του ανθρώπου προς το φυσικό περιβάλλον και
β) τους τρόπους με τους οποίους μπορεί ο άνθρωπος να αποκαταστήσει τη σχέση του με αυτό (500-600 λέξεις).
Μονάδες 40
ΟΔΗΓΙΕΣ (για τους εξεταζομένους)
1. Στο εξώφυλλο να γράψετε το εξεταζόμενο μάθημα. Στο εσώφυλλο πάνω-πάνω να συμπληρώσετε τα Ατομικά στοιχεία μαθητή. Στην αρχή των απαντήσεών σας να γράψετε πάνω-πάνω την ημερομηνία και το εξεταζόμενο μάθημα. Να μην αντιγράψετε τα θέματα στο τετράδιο και να μη γράψετε πουθενά στις απαντήσεις σας το όνομά σας.
2. Να γράψετε το ονοματεπώνυμό σας στο πάνω μέρος των φωτοαντιγράφων αμέσως μόλις σας παραδοθούν. Τυχόν σημειώσεις σας πάνω στα θέματα δεν θα βαθμολογηθούν σε καμία περίπτωση. Κατά την αποχώρησή σας να παραδώσετε μαζί με το τετράδιο και τα φωτοαντίγραφα.
3. Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέματα μόνο με μπλε ή μόνο με μαύρο στυλό με μελάνι που δεν σβήνει.
4. Κάθε απάντηση τεκμηριωμένη είναι αποδεκτή.
5. Διάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες μετά τη διανομή των φωτοαντιγράφων.
6. Χρόνος δυνατής αποχώρησης: 10.00 π.μ.
KΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ
ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ
ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΑΠΟ 3 ΣΕΛΙΔΕΣ
Ενδεικτικές Απαντήσεις στο μάθημα της Έκθεσης
Περίληψη
Το κείμενο αναφέρεται στην έλλειψη σεβασμού που επιδεικνύει ο άνθρωπος στον πλανήτη Γη. Αρχικά ο Γ. Γραμματικάκης υποστηρίζει ότι αυτή η συμπεριφορά οδήγησε τον άνθρωπο στην αναζήτηση μίας νέας ζωής στο σύμπαν κάτι που θεωρεί ανέφικτο. Γι’ αυτό παροτρύνει στην αναζήτηση της ομορφιάς της ζωής στο γήινο κόσμο. Επίσης αυτή η έλλειψη σεβασμού προς τη φύση, φανερώνει την αντινομία της συμπεριφοράς του ανθρώπου αφού από τη μία αυτός είναι ικανός να μεγαλουργεί και από την άλλη να αυτοκαταλύεται και να καταστρέφει το οικοσύστημα. Προτρέπει λοιπόν τον άνθρωπο να γίνει άξιος κάτοικος του πλανήτη και να αναζητήσει την άμεση επικοινωνία με το συνάνθρωπό του, την οποία έχει χάσει αν και η τεχνολογία την ευνοεί. Τέλος, καταλήγει ότι στόχος των ανθρώπων δεν θα πρέπει να είναι η αναζήτηση ζωής σε άλλους πλανήτες αλλά η αντιμετώπιση της ανθρώπινης μοναξιάς, η αποκατάσταση των αξιών μέσα από το σεβασμό του πλανήτη που ζουν.
Β1. Είναι αλήθεια ότι όσο τα μέσα της νέας τεχνολογίας αυξάνουν τις δυνατότητες της επικοινωνίας του ανθρώπου τόσο αυτός θα νιώθει μεγαλύτερη μοναξιά και θα απομακρύνεται από το συνάνθρωπό του. Πράγματι η τεχνολογία με τις υπηρεσίες του υπολογιστή, τα κινητά τηλέφωνα δίνει εκπληκτικές δυνατότητες για άμεση, γρήγορη και ζωντανή επικοινωνία των ανθρώπων μηδενίζοντας τη φυσική απόσταση που τους χωρίζει. Ωστόσο, το παράδοξο είναι ότι αυτή η μείωση της φυσικής απόστασης δεν συνοδεύτηκε από τη μείωση της ψυχικής απόστασης των ανθρώπων και τη θέση της ζεστής ανθρώπινης επαφής πήρε μία νέα νόσος, η άτεγκτη μοναξιά, η εσωστρέφεια που κάνει τον άνθρωπο μελαγχολικό, δύσθυμο, με απρόσωπες σχέσεις, ικανό να επικοινωνήσει μόνο με το «εγώ» του, αδιαφορώντας για το εμείς. Επομένως για να παραφράσουμε τα λόγια του Σαμαράκη, μπορεί οι οθόνες της τεχνολογίας να μας έφεραν κοντά αλλά οι καρδιές μας παραμένουν μακριά.
Β2.
α) Θεματική περίοδος: «Αποκαλύπτεται όμως επίσης… διπλή υπόσταση»
Σχόλια: «Από τη μία … συμφερόντων του»
Κατακλείδα: «Η υπερφίαλη… υπάρξεως»
β) – η ζωή δεν ανθίζει
– διανοητικό παιχνίδι
– ο άνθρωπος σφραγίζει την ιστορική πορεία του
– τείνει το χέρι προς τη ζωή
– λίκνο της ανθρώπινης ζωής
– Γέννησε αριστουργήματα
– Εξωγήινη μοναξιά
Β3.
α) ταυτόχρονα: συγχρόνως, σύγκαιρα
γέννησε: δημιούργησε, παρήγαγε
αισθανθεί: νιώσει
πληθαίνουν: αυξάνονται, πολλαπλασιάζονται
ανάλγητη: άπονη, αναίσθητη, ανηλεής, ανέλεγκτη, απάνθρωπη, σκληρή
β) ανούσια: ουσιώδης, σημαντική
εμφανίζεται: εξαλείφεται, εξαφανίζεται
ανέφικτη: εφικτή, πραγματοποιήσιμη, κατορθωτή
πυκνώνει: εξασθενεί, αραιώνει
υψηλά: χαμηλά
Β4.
α) Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί την ερώτηση με σκοπό να προβληματίσει τον αναγνώστη σχετικά με το γιατί διεγείρεται το ενδιαφέρον και η φαντασία του ανθρώπου για το εξωγήινο περιβάλλον. Εκφράζοντας λοιπόν την απορία του, εισάγει στο θέμα, δίνει έμφαση στα λεγόμενά του και το κείμενο αποκτά ζωντάνια και παραστατικότητα και ίσως λανθάνει και μία ειρωνεία.
Ο συγγραφές χρησιμοποιεί τη διπλή παύλα ως παρενθετική φράση θέλοντας να συμπληρώσει το νόημα της φράσης του ότι είναι ανάγκη να συνειδητοποιηθεί ότι με τη ζωή η επικοινωνία παρουσιάζεται ως ανέφικτη για το μέλλον.
β) Η μετατροπή της ενεργητικής σύνταξης σε παθητική γίνεται ως εξής:
Από την άλλη, από τον ίδιο τον άνθρωπο σφραγίζεται η ιστορική πορεία του με πολέμους και αγριότητες, θεοποιούνται τα υλικά αγαθά και συντηρούνται η αδικία και οι ανισότητες.
Γ. ΠΑΡΑΓΩΤΓΗ ΛΟΓΟΥ
Τίτλος: Μην αλλάζετε πλανήτη, αλλάξτε συμπεριφορά
Πρόλογος:
– Τη φύση δεν την κληρονομήσαμε από τους προγόνους μας, τη δανειστήκαμε από τα παιδιά μας
– Rousso: “Ο άνθρωπος που ζει κοντά στη φύση είναι καλός και αγνός ενώ όσο απομακρύνεται από αυτήν αλλοτριώνεται”
Ζητούμενο Α΄: Επιπτώσεις: 1) αναφορικά με τη φύση 2§ και 2) αναφορικά με τον άνθρωπο 1§
1§: Αναφορά στο ατμοσφαιρικό και υδάτινο περιβάλλον:
– Μόλυνση ατμόσφαιρας, όξυνη βροχή – διάβρωση μνημείων, αλλοίωση κλιματολογικών συνθηκών (ακραία καιρικά φαινόμενα όπως ξηρασία, λειψυδρία, ερημοποίηση, πλημμύρες), καταστροφή οζονόσφαιρας, φωτοχημικό νέφος
– Υδάτινος κόσμος: μόλυνση υδροβιοτόπων, πετρελαιοκηλίδες, μόλυνση υδροφόρων οριζόντων, λύματα, απόβλητα, ευτροφισμός νερών.
1§: Απώλεια ειδών χλωρίδας – πανίδας, εκχέρσωση – αποψίλωση δασών, εξάντληση ενεργειακών αποθεμάτων, κατολίσθηση και απώλεια γονιμότητας εδάφους, τσιμεντοποίηση -> αλλοίωση ανάγλυφου του εδάφους.
1§: Άτομο (σωματική – ψυχική υγεία, πνευματική υπόσταση)
– Σοβαρά προβλήματα υγείας ακόμα και θανατηφόρες ασθένειες (αλλεργίες, αναπνευστικά προβλήματα, καρδιοπάθειες, χρόνια νοσήματα)
– Μελαγχολία, κατάθλιψη, αίσθημα κενού και δυστυχίας, εριστικότητα – επιθετικότητα, απώλεια εαυτού, απευαισθητοποίηση
– Αισθητική κακοποίηση του ανθρώπου αφού πια δεν διδάσκεται το ωραίο από τη φύση, αλλά και προσβολή της αισθητικής του περιβάλλοντος με τα σκουπίδια, την κάθετη και οριζόντια δόμηση στις τσιμεντουπόλεις, κλπ.
Ζητούμενο Β΄
1§: Άτομο:
– Συνειδητοποίηση προβλήματος, έξοδος από αδράνεια, αναθεώρηση αξιακού κώδικα του ατόμου, μέτρο, εγκράτεια, αναζήτηση ποιότητας και όχι ποσότητας, σεβασμός στη φύση → «στο σπίτι του», ανάληψη δράσης μέσω ανακύκλωσης ή χρήσης αντιρρυπαντικής τεχνολογίας και λιγότερο ενεργοβόρων συσκευών. Η οικολογία να γίνει τρόπος ζωής, βίωμα. Συμμετοχή σε οικολογικές και εθελοντικές – ακτιβιστικές οργανώσεις.
1§: Κράτος – Οικολογικές Οργανώσεις – Πνευματικοί Άνθρωποι
– Μέτρα Αποκέντρωσης – Χωροταξία
– Χρηματοδότηση έρευνας αντιρρυπαντικής τεχνολογίας και κίνητρα για χρήση της.
– Αναζήτηση και αξιοποίηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
– Επιβολή προστίμων και ποινών για παραβίαση των κανόνων περιβαλλοντικής προστασίας.
– Επαναδιαπραγμάτευση των όρων χρήσης της πυρηνικής ενέργειας.
– προστασία αγροτικής παραγωγής και ανάπτυξη της βιομηχανικής με σεβασμό στο οικοσύστημα.
– Επειδή η φύση δεν είναι ανεξάντλητη πηγή πλουτισμού με απεριόριστες δυνατότητες αυτοαναπλήρωσης χρειάζεται έλλογη εκμετάλλευση πλουτοπαραγωγικών πηγών.
– Ρόλος ΜΜΕ: ενημέρωση από επιστήμονες, ευαισθητοποίηση, ενεργοποίηση, ανάληψη πρωτοβουλιών για περιβαλλοντικές δράσεις και προστασίας του οικοσυστήματος.
1§: Οικογένεια – Σχολείο: Πρώτιστη ανάγκη η περιβαλλοντική αγωγή. α) από τους γονείς: πρότυπο ολιγάρκειας, κατανάλωσης με μέτρο και υγιές παράδειγμα (καθαροί χώροι, κ.ά.), επιδίωξη η επαφή με τη φύση/ β) από την εκπαίδευση: πληροφόρηση, κατανόηση της άρρηκτης σχέσης ανθρώπου – φύσης, έμπρακτη/ βιωματική συνειδητοποίηση της αξίας του φυσικού περιβάλλοντος, σύσταση περιβαλλοντικών ομάδων, δράση από μαθητικές κοινότητες, δημιουργία μαθημάτων οικολογίας, αφύπνιση των διδασκόντων ώστε να εμφυσήσουν το αίσθημα ευθύνης, να επιδιώξουν την αισθητική καλλιέργεια, την ενίσχυση της κριτικής. Επομένως, καταδεικνύεται ως πρωταρχικό μέλημα η παιδεία.
