Για να “κατεβάσετε” και να δείτε τα θέματα στο μάθημα των Αρχαίων Ελληνικών, πατήστε τον παρακάτω σύνδεσμο:
Θέματα στο μάθημα των Αρχαίων Ελληνικών 2017
ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΠΡΩΤΟΠΟΡΙΑ
ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ
ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2017
Διδαγμένο κείμενο
Πλάτωνος , Πρωταγόρας 322d -323c
A1. Μετάφραση
Στις άλλες δηλαδή αρετές, όπως ακριβώς λες εσύ, αν κάποιος ισχυρίζεται ότι είναι καλός αυλητής ή ικανός σε οποιαδήποτε άλλη τέχνη, στην οποία δεν είναι, ή τον περιγελούν ή αγανακτούν και οι δικοί του αφού τον πλησιάσουν τον συμβουλεύουν σα να είναι τρελός.
Στη δικαιοσύνη όμως και στην άλλη πολιτική αρετή, και αν ακόμα γνωρίζουν για κάποιον ότι είναι άδικος, αν αυτός ο ίδιος λέει την αλήθεια κατά του εαυτού του, ενώπιον πολλών άλλων, πράγμα το οποίο θεωρούσαν στην περίπτωση με τις τέχνες ότι είναι σωφροσύνη, το να λέει κανείς την αλήθεια, εδώ το θεωρούν τρέλα, και ισχυρίζονται ότι όλοι πρέπει να λένε πως είναι δίκαιοι, είτε είναι είτε όχι, αλλιώς λένε πως είναι τρελός αυτός που δεν παριστάνει το δίκαιο. γιατί είναι αναγκαίο ο καθένας να έχει μερίδιο σ΄ αυτήν μ΄ αυτόν τον τρόπο, αλλιώς να μη συγκαταλέγεται ανάμεσα στους ανθρώπους.
Β1. Διαγραμματική παρουσίαση του πρωταγορικού συλλογισμού.
Αποδεικτέα θέση: όλοι οι άνθρωποι πιστεύουν πως καθένας συμμετέχει στην πολιτική αρετή. (ἡγοῦνται πάντες ἂνδρες πάντα ἂνδρα μετέχειν δικαιοσύνης και τῆς ἂλλης πολιτικῆς ἀρετῆς )
Παραδείγματα:
α) Στις τέχνες: έστω ότι κάποιος δεν είναι καλός αυλητής, θεωρείται μυαλωμένος, αν πει την αλήθεια, αλλιώς, θεωρείται τρελός.
β) Στην αρετή – δικαιοσύνη: έστω ότι κάποιος δεν είναι δίκαιος.
Θεωρείται μυαλωμένος, αν προσποιηθεί ότι είναι δίκαιος, ακόμα κι αν δεν είναι, αλλιώς, θεωρείται τρελός.
Φράσεις -αιτιολογήσεις: που τεκμηριώνουν την αποδεικτέα θέση:
α) καί φασιν πάντας δεῖν φάναι εἶναι δικαίους
β) ὡς ἀναγκαῖον οὐδένα ὃντιν’οὐχί ἁμῶς γέ πως μετέχειν αύτῆς
Συμπέρασμα: όλοι οι άνθρωποι πιστεύουν πως ο καθένας συμμετέχει στην πολιτική αρετή.
( ὃτι μέν οὖν πάντ’ ἂνδρα εἰκότως ἀποδέχονται περί ταύτης τῆς ἀρετῆς σύμβουλον διά τό ἡγεῖσθαι παντί μετεῖναι αὐτῆς, ταῦτα λέγω)
Β2. Το δεύτερο παράδειγμα του επιχειρήματος αφορά τη δικαιοσύνη και γενικότερα την πολιτική αρετή. Εδώ θεωρείται σωστό το να λένε όλοι ότι είναι δίκαιοι, ακόμα κι αν δεν είναι. Η κοινή γνώμη αποδέχεται ότι ο καθένας είτε είναι δίκαιος είτε όχι πρέπει να υποστηρίζει ότι είναι ή έστω να φαίνεται δίκαιος. Όποιος αποκλίνει από τη στάση αυτή δεν μπορεί να γίνεται αποδεκτός ως μέλος της κοινωνίας. Φαίνεται εδραιωμένη η αντίληψη ότι η κοινωνική συνύπαρξη των ανθρώπων δε συμφωνεί με την αδικία, η οποία απειλεί με διάσπαση τη συνοχή της κοινωνίας, και ότι δεν υπάρχει άνθρωπος που τουλάχιστον δεν καταφάσκει στη δικαιοσύνη.
Ειδικότερα, το σκεπτικό του Πρωταγόρα μπορεί να ερμηνευθεί και ως εξής:
α. ακόμη κι ένας άδικος είναι σε θέση να διακρίνει τη δίκαιη από την άδικη πράξη. Αυτό σημαίνει ότι έχει μέσα του κάποια στοιχεία δικαιοσύνης, που όμως δεν έχουν καλλιεργηθεί επαρκώς, ώστε να τον αποτρέψουν από τη διάπραξη της αδικίας. Άρα δε θα πει αλήθεια, αν ισχυριστεί ότι είναι άδικος.
β. το να ομολογεί κάποιος δημόσια την αλήθεια, ότι δηλαδή είναι άδικος, θεωρείται παραφροσύνη, διότι θα υποστεί ποινές, θα αμαυρωθεί η δημόσια εικόνα του.
Κανένας λογικός άνθρωπος δε θέλει να του συμβεί κάτι τέτοιο. Ο Πρωταγόρας φαίνεται να διεισδύει στη νοοτροπία των ανθρώπων και να παρατηρεί ότι δεν τους ενδιαφέρει το τι πρέπει ή είναι σωστό να κάνουν, αλλά το τι τους συμφέρει να κάνουν. Επίσης, δεν τους ενδιαφέρει η πραγματική τους εικόνα (το είναι), όσο η εικόνα που συνάδει με τα προβαλλόμενα κοινωνικά πρότυπα και το κοινώς αποδεκτό σύστημα αξιών (το φαίνεσθαι). Συνεπώς, η κοινωνική ηθική και το συμβατικό αίσθημα δικαίου αφορά (και πρέπει να αφορά) όλους τους ανθρώπους, διαφορετικά θέτουν τον εαυτό τους έξω από την κοινωνία και υφίστανται ότι συνεπάγεται αυτό.
Β3. Οι αντιλήψεις και η συμπεριφορά των Αθηναίων στον δημόσιο βίο ερμηνεύονται με τον παρακάτω τρόπο από τους δύο συνομιλητές:
Συγκεκριμένα ο Σωκράτης σύμφωνα με το μεταφρασμένο κείμενο, πιστεύει πως η πολιτική αρετή δε διδάσκεται. Αυτήν τη θέση του τη στηρίζει στο πρώτο επιχείρημα που περιγράφει τη συμπεριφορά των Αθηναίων στην εκκλησία του Δήμου. Όταν οι Αθηναίοι, οι οποίοι όπως λέει εδώ ο Σωκράτης είναι σοφοί, συγκεντρώνονται στην εκκλησία του Δήμου για να συζητήσουν και να αποφασίσουν για τεχνικό θέμα καλούν τους ειδικούς, τους τεχνικούς, τους εμπειρογνώμονες. Αντίθετα, όταν συζητούν θέμα πολιτικής φύσης που αφορά τη διοίκηση όλης της πόλης τότε δίνουν τον λόγο στον κάθε πολίτη, ανεξαρτήτως επαγγέλματος, οικονομικής κατάστασης ή καταγωγής. Άρα οι Αθηναίοι, σύμφωνα πάντα με τον φιλόσοφο, πιστεύουν ότι η πολιτική αρετή, υπάρχει σ’ αυτούς, χωρίς να την έχουν διδαχτεί από πουθενά. Επομένως δε θεωρούν ότι το πράγμα αυτό είναι κάτι που διδάσκεται.
Απ’ την άλλη πάλι ο Πρωταγόρας μετά την παρουσίαση του μύθου του Προμηθέα, στο επιμύθιο επαναλαμβάνει τη θέση που υποστήριξε και ο Σωκράτης στην αρχή της συζήτησης. ( 1η ενότ. σχολικού βιβλίου, η οποία παρουσιάζεται στο μεταφρασμένο απόσπασμα). Η θέση αυτή αφορά την καθολικότητα της πολιτικής αρετής, συμφωνεί δηλαδή με τον Σωκράτη για το ότι όλοι οι Αθηναίοι έχουν την πολιτική αρετή, όμως αυτό δε σημαίνει πως δε διδάσκεται. Τονίζει επίσης την αναγκαιότητά της για την ύπαρξη και την οργάνωση των κοινωνιών.
Συγκεφαλαιώνοντας ο Πρωταγόρας καταλήγει:
α) οι τεχνικές γνώσεις δε δόθηκαν σ’ όλους τους ανθρώπους και γι’ αυτό ένας που κατέχει μια τέχνη, π.χ. την αρχιτεκτονική ή την ιατρική μπορεί να καλύψει πολλούς ιδιώτες. Έτσι αιτιολογείται γιατί οι Αθηναίοι επιτρέπουν μόνο σε ειδικούς να εκφέρουν γνώμη σε ζητήματα τεχνικής ειδίκευσης.
β) Επίσης, σύμφωνα με τον σοφιστή η πολιτική αρετή δόθηκε σ’ ένα μεταγενέστερο στάδιο και όχι από την αρχή της δημιουργίας του. Αυτές τις δύο αξίες τις διαθέτει ο άνθρωπος ως ηθικές καταβολές και προδιάθεση. Για να γίνουν όμως κτήμα και να φτάσει στην πλήρη κατάκτηση της πολιτικής αρετής πρέπει να καταβάλει προσπάθεια και προσωπικό αγώνα. Ο άνθρωπος δεν γεννιέται, αλλά γίνεται κάτοχος της αρετής μέσα από μαθητεία σ’ αυτήν με διδαχή και προσπάθεια, σ’ αυτό θα συντελέσουν οι φορείς αγωγής, άρα και ο Πρωταγόρας με τη διδασκαλία.
Β4. α) Σωστό
β) Λάθος
γ) Σωστό
δ) Σωστό
ε) Λάθος
Β5α. ἲωσιν = εισιτήριο
δεῖ = ένδεια
ἀνέχονται = έξη
εἰδῶσιν = συνείδηση
Β5β. Ο ολοκληρωμένος άνθρωπος χαρακτηρίζεται από την πίστη του σε υψηλές ηθικές αρετές.
Ο ορθός λόγος χαρακτήριζε ιδιαίτερα τους αρχαίους Έλληνες .
Η δημιουργική σκέψη είναι χαρακτηριστικό των νέων.
ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ:
Όταν , λοιπόν ο λόγος (ρητορικός)στερηθεί τη φήμη του ρήτορα και τη φωνή και τις μεταβολές που συντελούνται στις ρητορικές απαγγελίες, επιπλέον την επικαιρότητα (τις ευκαιρίες)και τη φροντίδα(το ζήλο ή το ενδιαφέρον)για την πράξη και δεν υπάρχει κάτι που να συνδράμει και να πείθει παράλληλα (ή που να του προσδίδει δύναμη και πειστικότητα) αλλά παραμένει(είναι)έρημος και γυμνός απ όλα όσα έχουν προαναφερθεί (προειπωθεί)και αν κάποιος τον διαβάζει χωρίς πειστικότητα και χωρίς να του προσδίδει κάποιο συναίσθημα αλλά σαν να απαριθμεί γεγονότα , δικαιολογημένα, νομίζω , δίνει την εντύπωση στους ακροατές ότι είναι ανόητος. Αυτά ακριβώς θα μπορούσαν κατεξοχήν να βλάψουν αυτόν που τώρα κάνει επίδειξη του λόγου του ( παρουσιάζει τον λόγο του) και να τον κάνουν να φαίνεται περισσότερο ανόητος ( να τον καταστήσουν κατώτερης αξίας).
Γ2α)
ἀνάγνωθι
ἀπαριθμοῖεν
ἀκούσεσθαι
μάλα
φανῆτε
Γ2β)
τοῦ μέν προειρημένου ἃπαντος ἒρημοι γένωνται
Γ3α)
τῶν μεταβολῶν: αντικείμενο στο ρήμα ἀποστερηθῇ
τῶν προειρημένων :γενική αντικειμενική στο ἒρημος και γυμνός και έναρθρη επιθετική μετοχή
γυμνός: κατηγορούμενο στο υποκείμενο λόγος μέσω του συνδετικού ρήματος γένηται
εἰκότως: επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου στο ρήμα δοκεῖ
τοῖς ἀκούουσιν: έναρθρη επιθετική μετοχή ως δοτική προσωπική του κρίνοντος προσώπου στο ρήμα δοκεῖ
Γ3β)
Η πρόταση είναι κύρια.
ἃπερ: υποκείμενο του ρήματος ἂν βλάψειε ( Αττική Σὐνταξη)
τόν ἐπιδεικνύμενον: έναρθρη επιθετική μετοχή ως αντικείμενο στο ρήμα ἂν βλάψειε.
φαυλότερον: κατηγορούμενο στο υποκείμενο του απαρεμφάτου μέσω του συνδετικού τύπου φαίνεσθαι.
φαίνεσθαι: άναρθρο τελικό απαρέμφατο που λειτουργεί ως απαρέμφατο του σκοπού στο ρήμα ποιήσειεν (ετεροπροσωπία). (ενδέχεται όμως λόγω μετάφρασης να μπορεί να θεωρηθεί ως αντικείμενο του ρήματος ποιήσειεν).
